Praktyczne podsumowanie w co ubierać się w góry, dlaczego w taki sposób i jak wybierać ubranie górskie dostosowane do Ciebie.
Na skróty:
WAŻNE: Ten post to wskazówki oraz praktyki z moich doświadczeń. Zawsze uwzględniaj swoje indywidualne potrzeby oraz warunki przy przygotowaniu górskich wyjść. Ubieraj się adekwatnie do warunków pogodowych, nie do kalendarzowej pory roku.
Podstawy: warstwy
Warstwy w górach, po co mi to?
Nie będę oryginalna i powtórzę to, co zapewne już słyszeliście – „W góry ubieramy się warstwowo”. A co te warstwy oznaczają?
W skrócie:
– warstwa wewnętrzna (najbliżej ciała, oddychająca, odprowadzająca pot i wilgoć)
– warstwa środkowa (utrzymująca ciepło)
– warstwa zewnętrzna (chroniąca przed warunkami zewnętrznymi – wiatrem, deszczem, śniegiem)
Co oznacza jaką warstwę?
Warstwa wewnętrzna:
- Bielizna ➔ majtki, bokserki, stanik sportowy
- Bielizna termiczna ➔ koszulka termoaktywna, legginsy termoaktywne, kalesony termoaktywne
- Skarpety ➔ sportowe lub z wełny merino
Warstwa środkowa:
- Koszulka / bluzka ➔ sportowa lub z wełny merino, musi odprowadzać pot i oddychać
- Polar / bluza merino ➔ izolujące, ocieplające i oddychające
- Kurtka puchowa (tzw. puchówka) ➔ izolujące, ocieplające i oddychające
- Kurtka hybrydowa ➔ puch na torsie, rękawy softshell
Warstwa zewnętrzna:
- Kurtka softshell ➔ specjalna membrana [materiał] oddychająca i chroniąca przed wiatrem, czasami przed lekkim deszczem [np. z impregnacją DWR]
- Kurtka hardshell ➔ specjalna membrana wodoodporna, chroniąca przed mocnym deszczem, śniegiem, wiatrem [np. Gore-Tex], często niezbyt dobrze oddychająca [bo to nie jest jej najważniejsze zadanie]
- Spodnie softshell/hardshell ➔ podobnie jak kurtki, chronią przed deszczem, wiatrem, śniegiem i oddychają [w różnym stopniu]
- Czapka
- Komin
- Rękawiczki ➔ z wełny merino / softshell / hardshell
- Okulary przeciwsłoneczne (min. kategoria 3)
Dlaczego warstwowo?
Gdy idziesz pod górę Twój organizm generuje dużo ciepła. Im cieplej, tym bardziej się pocisz. Pot to mieszanina głównie wody i soli. „Wypocona” sól zostaje w ubraniach, mogąc powodować nieprzyjemny zapach i, co gorsza, otarcia. Chcąc uniknąć tych nieprzyjemnych konsekwencji, ściągamy nadmierne warstwy ubrań, tak, aby zachować komfort cieplny, ale również minimalizować pocenie.
W momencie, gdy robisz dłuższą przerwę w marszu, organizm „uspokaja” się i ochładza. Jeżeli temperatura powietrza jest niska, możemy zacząć to odczuwać i tracić nasze ciepło. Wówczas zakładamy warstwę ocieplającą (środkową np. polar) i/lub warstwę zewnętrzną (np. softshell), aby nie narażać się na dyskomfort i wychłodzenie.
Za chwilę ruszamy dalej, więc ponownie ściągamy te warstwy, aby nie przegrzewać organizmu.
A gdy chwilę później, nagle zaczyna mocno wiać czy padać, nie chcemy nadmiernie się wychładzać czy przemakać. Więc ponownie zakładamy adekwatne warstwy (np. softshell lub hardshell).
W górach warunki – te atmosferyczne oraz te indywidualne (marsz, przerwa, wychłodzenie, przegrzanie) – zmieniają się dynamicznie, a nasze ubranie musi tej dynamice odpowiadać.
Ubranie w góry – lato
Kiedy jest „lato” w górach?
Lato – co to tak naprawdę oznacza w górach? W uproszczeniu: wyższą temperaturę, intensywne słońce, chłodne noce oraz ryzyko burz. Kiedy jest „lato w górach”? Zależy. W Hiszpani, we Włoszech czy w Polsce, na 1500m n.p.m, na 2500m n.p.m czy na 3500m n.p.m. – wszędzie „lato” będzie wyglądało inaczej i zaczynało się nieco inaczej. Podobnie z definiowaniem każdej innej pory roku w górach.
Jako że w Górskich Rzeczach skupiam się na wyższych górach, dla Europy, jako „lato” możemy przyjąć okres lipiec-sierpień oraz temperatury w ciągu dnia +20-25°C w okolicach szczytu (nie na początku trasy, niżej zawsze jest cieplej. Liczy się to, co nas czeka dalej).
Lato – w co się ubrać i jak przegotować?
Musimy przygotować się na ochronę przed słońcem i promieniowaniem (odwodnienie, popatrzenia słoneczne), zmienną pogodę (wiatr, deszcz, burza), chłód po zachodzie słońca. Mój letni zestaw ubrań w góry wygląda następująco:
WAŻNE: Latem zawsze pamiętaj o odpowiednim spakowaniu plecaka (apteczka, krem z filtrem UV min. SPF50, zapas wody i przekąsek, zapasowe skarpetki), planowaniu trasy oraz wielokrotnym sprawdzaniu pogody. Szczególnie w ciepłych miesiącach w górach często pojawiają się burze – nawet te niezapowiadane dzień przed trekkingiem.
Ubranie w góry – zima
Kiedy jest „zima” w górach?
Podobnie jak z latem, „zima” w górach zależy od wielu czynników (szerokość geograficzna, wysokość n.p.m. itd).
Dla uproszczenia, przyjmijmy okres listopad-maj oraz temperaturę w ciągu dnia max. 5°C w okolicach szczytu. Prawdopodobnie pojawi się tutaj śnieg i lód.
Zima – w co się ubrać i jak przegotować?
Musimy przygotować się na niską temperaturę (ochronę przed wychłodzeniem i odmrożeniem), zmienną pogodę (śnieg, wiatr, burze śnieżne), szybko zapadającą noc (ciemno i jeszcze zimniej) oraz ochronę przed promieniowaniem (popatrzenia słoneczne). Mój zimowy zestaw ubrań w góry wygląda następująco:
WAŻNE: Zimą konieczne mogą być raczki, raki, czekan, kask oraz lawinowe ABC (łopata, sonda, detektor) oraz umiejętność posługiwania się nimi. Zawsze pamiętaj o odpowiednim spakowaniu plecaka (apteczka, krem z filtrem UV min. SPF50, zapas przekąsek i ciepłego picia, zapasowe skarpetki, ogrzewacze), planowaniu trasy oraz wielokrotnym sprawdzaniu pogody. Zwróć również uwagę na godzinę wschodu i zachodu słońca – zimą dzień jest o wiele krótszy i czasami powrót ze szlaku nawet o 17:00 oznacza spacer w ciemności.
Ubranie w góry – wiosna / jesień
Kiedy jest „wiosna” i „jesień” w górach?
Wiosna i jesień – inne i podobnie zarazem. Obie te pory, tak samo jak lato, w górach zależą od wielu czynników (szerokość geograficzna, wysokość n.p.m. itd).
Dla uproszczenia, przyjmijmy za wiosnę okres maj – czerwiec, a za jesień okres wrzesień – listopad, oraz temperatury w ciągu dnia 5-20°C w okolicach szczytu. Może pojawić się śnieg i lód.
Wiosna / jesień – w co się ubrać i jak przegotować?
Musimy przygotować się na znaczące różnice temperatur (ochronę przed wychłodzeniem i odmrożeniem), zmienną pogodę (wiatr, deszcz), krótszy dzień (ciemno i zimniej) oraz ochronę przed promieniowaniem (popatrzenia słoneczne, odwodnienie). Mój wiosenny i jesienny zestaw ubrań w góry są bardzo podobne i wyglądają następująco:
WAŻNE: Wiosenne i jesienne szlaki mogą przywitać nas zalegającym/nowym śniegiem i lodem. Warto być na to przygotowanym i mieć z plecaku raczki. Zawsze pamiętaj o odpowiednim spakowaniu plecaka (apteczka, krem z filtrem UV min. SPF50, zapas przekąsek i ciepłego picia, zapasowe skarpetki), planowaniu trasy oraz wielokrotnym sprawdzaniu pogody. Wczesną wiosną uważaj na lawiny (śnieżne i błotne).
Jakie materiały wybrać w góry?
Merino
Na wszystko co ma bezpośredni, wielkopowierzchniowy kontakt z ciałem i nie jest warstwą zewnętrzną, osobiście polecam ubrania z 100% wełny merino lub z jak największą jej zawartością. Bielizna, bielizna termiczna, skarpetki, koszulki, bluzy.
Dlaczego wełna merino? Dobrej jakości wełna merino jest przyjemna dla ciała, oddycha, doskonale odprowadza wilgoć i pot, nawet mokra zachowuje swoje właściwości termoregulacyjne (grzeje, gdy zimno; nie przegrzewa, gdy ciepło – gwarantuje komfort cieplny w każdych warunkach), a do tego jest antybakteryjna przez co nie powoduje nieprzyjemnych zapachów nawet po wysiłku. Odprowadzanie potu zapobiega jego gromadzeniu i „zastyganiu” na skórze a w konsekwencji – zapobiega obtarciom. Ja w merino chodzę przy -20°C i przy +30°C i nigdy mnie nie zawiodła.
Bawełna
Bawełna jest materiałem ciepłym i oddychających, ale chłonącym wilgoć i długo schnącym, przez co staje się ciężka i traci swoje właściwości (a może wręcz wychładzać). Dodatkowo, przez wchłaniany w nią pot (a z nim sól) może spowodować obtarcia. Do tego bardzo szybko zaczyna nieprzyjemnie pachnieć podczas aktywności fizycznych. Z tego powodu zdecydowanie odradzam jakiekolwiek bawełniane ubrania na wędrówki górskie.
Poliester
Stosowany w bieliźnie czy koszulkach sportowych. Syntetyczny, ale lekki, wytrzymały i szybkoschnący materiał. Często oddychający (nie każda koszulka poliestrowa ma właściwości oddychające – warto sprawdzić opis producenta) i wówczas odprowadzający wilgoć. Przy dużym poceniu poliester może nieprzyjemnie pachnieć. Sprawdza się na ciepłe dni, natomiast zimą nie grzeje, więc nie zapewnia takiego komfortu cieplnego jak np. wełna.
Polar
Rodzaj materiału produkowanego głównie z poliestru o specjalnej strukturze. Podobnie jak powyżej, jest lekki, nie chłonie wilgoci, dodatkowo jest miękki a jego strukturze sprzyja izolacji termicznej oraz oddychaniu.
Nylon
Zazwyczaj warstwy zewnętrzne ubrań – kurtki. Syntetyczny materiał, bardzo wytrzymały, lekki, odporny na ścieranie. Mniej przewiewny. Często w połączeniu z jakimiś technologiami (np. impregnacja wodoodporną)
Membrana, Gore-Tex, DWR – co to wszystko oznacza?
Membrana
Membrana to warstwa specjalnego materiału, która nie przepuszcza wody z zewnątrz (krople wody są za duże, żeby przez nią przejść), ale oddycha (para wodna [pot] jest dużo mniejsza niż woda, dlatego może wydostawać się na zewnątrz). Czyli zapewnia ochronę przed warunkami zewnętrznymi, ale i przed przegrzaniem i nadmiernym skraplaniem się potu.
Gore-Tex
Nie jest to rodzaj tkaniny, a membrana o zaawansowanej technologii, która jest wodoodporna a zarazem oddycha. Gore-tex jest jedna z najpopularniejszych i najskuteczniejszych technologii występującą np. z kurtkach hardshell lub butach trekkingowych. Dobrze radzi sobie z dużymi opadami.
DWR (Durable Water Repellency)
Powłoka, lub inaczej impregnacja, hydrofobowa. Nakłada się ją na materiały (często fabrycznie), co sprawia, że woda nie wsiąka w materiał tylko skrapla się na jego powierzchni i spływa. Dobrze sprawdza się przy mniejszych opadach, często występuje na ubraniach typu softshell.
i inne…
Inne materiały i technologie, których nie wymieniłam. W większości przypadków producenci albo używają popularnych technologii (np. Gore-Tex), albo mają własne odpowiedniki (np. DryVent, HyVent, Omni-Tech itd). Ważne jest, aby czytać, co dany producent oferuje i weryfikować zarówno jakość produktu jak i nasze potrzeby względem niego.
Polecajki ubraniowe
Wkrótce.
Wkrótce.